پنجشنبه یازدهم فروردین 1390

اقدام پژوهي(معلم پژوهنده)(Action Research)

بسم الله الرحمن الرحيم
 
((هیچ روشی برتر از تحقیق نیست.))         امام علی (ع)
 
 
اقدام پژوهي(معلم پژوهنده)
(Action Research)
 
 
مقدمه :
با پژوهشگر شدن معلمان فاصله نظر و عمل كه همواره مورد انتقاداكثرصاحب نظران ودست اندركاران است، از ميان مي رود.  ميان نظرات علمي ودانشگاهي وكلاس درس پيوندحاصل       مي شود.خودباوري در معلمان تقويت مي شود . به موضوع ها و مسائل محلي و منطقه اي توجه كافي مي شود. حس تعلق و مشاركت جوئي در آنان تقويت مي شود، اعتبار كارشان بيشتر شده وخلاقيت هايشان گسترش مي يابد .
اقدام پژوهی یا معلم پژوهنده ، رویکردی آموزشی و پژوهشی است که هدف از آموزش و بکارگیری آن حل چالشها و مسائلی است که معلمان در حین عمل و به ویژه طی فرآیند یاددهی-یادگیری با آن مواجه می شوند.یعنی معلم به شیوه ای علمی و پژوهشی درفرآیندی نظام مند،ضمن تمرکز برچالشهای پیشرو، با پرورش فرضیاتی درباره آنها در ذهن خود ، به جمع آوری اطلاعات درباره آنها پرداخته و آنها را به آزمون بگذارد و بدین وسیله ضمن دسترسی به راه حلهای مناسب و بکارگیری آن ، به حل مشکلات و موانع موجود بپردازد وضمن بهسازی فرآیند آموزش ، به تحقق یادگیری مناسبتر و مطلوبتر دست یابد.
نگارنده بر اين باور است كه تا خود معلمان وارد ميدان پژوهش نشوند، نمي توان فقط با اتكابه يافته هاي پژوهشي پژوهشگران دانشگاهي و مرسوم ، تحول چشمگيري در آموزش و يادگيري به وجود آورد . اين سخن نه ادعا ، بلكه واقعيتي است كه امروزه نه تنها در كشور ما ، بلكه در ديگر كشورهاي در حال توسعه و پيشرفته از سوي بسياري از محققان و صاحب نظران علوم تربيتي پذيرفته شده است . مقاله اي كه در اختيار شما قرار گرفته است با هدف آشنائي معلمان وعلاقمندان به اقدام پژوهي  است . اين مقاله راهنمائي است براي معلمان و ديگر كاركنان اداري و آموزشي كه مي خواهند براي بهسازي و ايجاد تحول در وضعيت فعلي آموزش در كلاس درس و مدارس و محل كار، شخصاً به پژوهش بپردازند.و نتايج آن را خود و همكارانشان در حين كار و عمل در كلاسهاي درس و اداره ملاحظه نمايند.اميدوارم اين فعاليت براي همكاران عزيز فرهنگي ما مثمر ثمر واقع شود .
 
مفهوم اقدام پ‍ژوهي ياپژوهش در عمل :
 پژوهش در عمل؛ نوعیتحقیق توصیفیاست که توسط خود افراددرگیردریک مسئلهيخاص آموزشیو برایحل یا کاهشآن انجام میگیرد.به اینمعنا کهشخص یا افــــــراد،عمل خود رادرحینکارو فعالیت، مورد پژوهشقرار می دهد.در پژوهش عملی ، پژوهندهتلاش می کند وضعیت نامطلوب یا نامعــین موجود را بهوضعیت مطلوبیا معین تغییر دهد که هدف از این کار   بهسازی امورو اثر بخشکردن آن است .
 
زمينههاي پژوهش در عمل :
معلمان پژوهنده تلاش می کنند که از طریق پژوهش در کلاس نسبت به شناخت مسائل و بهسازی آموزش و یادگیری کوشا باشند. معلماندركليه ي عرصه هايي كه به نحوي به برنامه يدرس وكلاس درس و مدرسه و رفتار خودآنان ودانش آموزان ارتباط دارد، مي تواننددست به تحقيق بزنند.این امرموجب     می شود که آنها در عرصه های گوناگون و مرتبط با آموزش و پرورش اظهار نظر نمایند، شرایط موجود را تحلیل نمایند ودر مجموع اندیشه ورز و مجهز به دانش  پژوهش باشند.
 
مراحل عمده ي پژوهش درعمل :
1-      تشخيص (كشف مساله)    
2-      تغيير (حل مساله )
3-      ارزيابي (ارزشيابي و نتيجه)
 
گام هاي نه گانه ي پژوهش در عمل :
مراحل 9 گانه زیر را مي توان به سه مرحله عمده تقسيم کرد:   مرحله تشخيصي (1تا5) ، تغییر(6 )وارزيابي (7تا9)
 
1- مشخص كردن موضوعي كه داراي شرايط زير باشد .
الف – مورد علاقه شما باشد .  
ب – پژوهش پذير باشد .
ج – داراي اهميت باشد .
د – در توان پژوهشگر باشد .
ه – پشتوانه ي اطلاعاتي داشته باشد.
 
2 – بيان مساله(توصيف وضعيت موجود):
پژوهشگر وضعيت فعلي را به روشني توصيف مي كند و به تعريف و بيان ابعاد مساله مي پردازد . اينكه مشكل موجود در چه شرايط و محيطي نمايان شده و عمق و گستردگي آن چقدر است و آسيب هاي آن كدامند ؟
 
3 – گرد آوري اطلاعات اوليه ( شواهد يك) :
برای این که تصویر روشنی از وضع موجود داشته باشیم لازم است داده ها یا اطلاعات لازم در این باره را جمع آوری کنیم.
الف – مشاهده رفتار يا بررسي عملكردها در مدت معين
ب –بررسي پرونده تحصيلي دانش آموز
ج – پرس و جو از همكاران
د – مطالعه علمي و آگاهانه از منابع معتبر( كتب و ...)
در اين قسمت بهتر است كميت هاي اندازه يا مشاهدات در طي جدول يا نموداري بيان شود .
 
4 - تجزیه و تحلیل و تفسیر داده های اولیه :
(بررسی علمی داده هاي شواهد يك) :   
در این مرحله پژوهشگر با استفاده از اطلاعات بدست آمده از مرحله ی قبل ، اقدام به تحلیل و تفسیر داده ها می کند وبا یک جمع بندی عالمانه از اطلاعات ، تاحدودی به علل احتمالی بوجود آورنده مشکل پی می بردونظرات خود را دراین مورد ثبت می کندتا براساس آن راه حل موقتي را براي اجراء انتخاب كند.   
 
5 -انتخاب راه حل یاراه حل های جدید وموقتی جهت اجرا  
با استفاده از اطلاعات جمع آوری شده و با خرد ورزی و اندیشیدن مداوم راه حل خود را با شرايط زير انتخاب کنید.
الف : در انتخاب راه حل عجله نكنيد .
ب : مطمئن باشيد كه اطلاعات كافي جمع آوري كرده ايد .
ج : راه حلي انتخاب كنيد كه امكان اجراي آن باشد.
 
6 - اجرای راه حل و نظارت برآن در حین اجراء :
 پژوهشگر ضمن اجرای راه حل پیشنهادی خود ، باید دقت کند که راه حل به درستی اجراء شود .یعنی ضمن اجراء ناظر و کنترل کننده مداوم نیزباشد .
* موارد قابل توجه در اين مرحله :
الف : پيشرفت كار را زير نظر داشته و وقايع را ثبت كنيد .
ب : از همكاران منتقد خود در مورد پيشرفت كاركمك بگيريد .
ج – درصورت لزوم تغييرات لازم رادراجراي طرح اعمال كنيد.
 
7- گرد آوری اطلاعات پس از اجراي راه حل (شواهد دو) :
پژوهشگر پس از اجرای راه حل مطلوب خود که مدعی  می باشد با اجرای آن وضعیت مطلــــوب حاصل گردیده ، باید ملاکهایی را جهت اثبات ادعای خود داشته باشد .
الف : روش هاي گرد آوري اطلاعات را معين كنيد .
ب : داده هاي بدست آمده كه نشانگر ايجاد تغيير  هستند را جهت ارائه جمع آوري كنيد .
ج :داده هاراجهت قضاوت دراختيارهمكاران منتقدخودقرار دهيد.
 
8 - ارزشیابی تاثیر اقدام جدید و تعیین اعتبار آن
( ارزیابی و اعتبار بخشی )
 در این مرحله داده های جمــع آوری شده را مثل مرحله سوم تفسیر و تحلیل می کنیم .با بررسی نتایج و داده های تحقـیق بعد از اجرای عمل ( راه حل ) از خود می پرسیم که «آیا واقعا تغییری که من به دنبال آن بودم تحــــــقق پیدا کرده است ؟ چقدر ؟» و برای ادعاهای خود از شواهد 2 استفاده می کنیم. در اين رابطه : 1 – دلايل محكم خود را مبني بر ايجاد تغيير بيان كنيد .2 – نظر همكاران منتقد خود را كه مبني بر تاييد تغييرباشد قيد كنيد .( گروه ارزياب )
 
9- دادن گزارش نهايي يا اطلاع رساني بهمراه نتيجه اتفاق افتاده ودر صورت تمايل ارائه ي پيشنهادات لازم به همكاران.
 
 
الگوی گزارش اقدام پژوهی :
*عنوان پژوهش(موضوع) ( صفحه ی عنوان)
* تشکر و قدردانی       * چکیده            * فهرست محتوا
* فهرست شکل ها و نمودارها و جدول ها
--- محتوای مطالب یا متن گزارش :
* مقدمه وتوصیف وضعیت موجود( تشخیص مسئله)
* گردآوری اطلاعات (شواهد 1)
*تجزیه و تحلیل و تفسیر داده ها (اطلاعات)
*  بررسی راه حل های موجود وانتخاب راه جدید (موقتی)
* اجرای طرح جدید و نظارت بر آن
*گردآوری اطلاعات(شواهد2 )
*  ارز یابی تأثیر اقدامجدید و تعیین اعتبار آن
*تجدیدنظر و تصمیمنهایی و پیشنهادی
* منابع و مآخذ
* پیوست ها
 
معرفی کتاب جهت مطالعه بیشتر :
1- ساکي،رضا و ديگران ، اقدام‌پژوهي: راهبردي‌براي آموزش و‌تدريس
2- قاسمي پويا ،اقبال .راهنماي عملي پژوهش درعمل .
3- مک نیف و همکاران ، اقدام پژوهی (طراحی ، اجرا ، ارزشیابی ) ترجمه محمدرضاآهنچیان
4- رؤوف ، علي،  پژوهش در كلاس درس و مدرسه
5- سيف الهي، وجه الله ، راهنمايي اقدام پژوهي (طرح معلم پژوهنده ) در آموزش و پرورش
6- اميرحسيني،خسرو(1384) مهارت پژوهشگري در آموزش(اقدام پژوهي)

منبع :سایت پژوهشسرای دکتر فقیهی ناحیه ۲ شهرستان اصفهان

نوشته شده توسط دبیرخانه کمیته پژوهشی در 7:57 |  لینک ثابت   •